آب سخت آبی است که در آن مقدار زیادي مواد معدنی حل شده، عمدتا کلسیم و گاهی اوقات منیزیم وجود دارد

 

وقتی که آب از روي سنگ هاي نرم عبور می کند، بعضی از مواد معدنی سنگ ها در آب حل شده و آن را سخت می کند. بدیهی است هر چه مقدار این مواد در آب بیشتر باشد آب سخت تر خواهد بود. سنگ هاي سخت مانند گرانیت به راحتی در آب حل نمی شوند و در نتیجه نواحی که در آنجا سنگ هاي سخت وجود دارند، داراي آب نرم خواهند بود.
اما آب خالص و نرم، بدون مزه، بی بو و بی رنگ است; اگرچه آب خالص بسیار نادر است. تمامی آب هاي موجود در طبیعت انواع مختلف و مقادیر متفاوتی از ناخالصی را شامل می شوند.
آب سخت شامل ناخالصی قابل توجهی است و این در حالی است که آب نرم شامل مقدار کمی از ناخالصی هاست و یا بدون ناخالصی است
این اختلاف را می توان به آسانی با تاثیر آب روي صابون مشاهده کرد. صابون با آب سخت کف نمی کند و یا کمتر کف می کند. سختی به دلیل حضور نمک هاي معدنی کلسیم و منیزیم ایجاد می شود و این مواد معدنی یا همان سختی، عامل تشکیل رسوب هستند.

ناخالصی های موجود در آب 
ناخالصی هاي معمول موجود در آب خام را می توان به شکل زیر نیز دسته بندي کرد :
جامدات محلول: موادي هستند که در آب حل می شوند .
اجزاي اصلی این جامدات کربنات ها و سولفات هاي کلسیم و منیزیم هستند. جامدات محلول دیگري نیز وجود دارد که مقیاس شکل گیري آنها نسبت به کلسیم و منیزیم بسیار پایین تر است .
جامدات معلق: این ها موادي هستند که در آب به عنوان اجزا معلق وجود دارند .
این مواد معمولاً معدنی، یا ذاتاً آلی هستند و به طور کلی تا زمانی که بتوان فیلترشان کرد مشکلی ایجاد نمی کنند.
گاز هاي حل شده: اکسیژن و دي اکسید کربن به آسانی می توانند در آب حل شوند .
این گازها از محرکین تشدید فرایند خوردگی هستند .
مواد تشکیل دهنده رسوب: این مواد ناخالصی هاي معدنی هستند که به صورت فوم یا تفاله رسوب وجود دارند.
به عنوان مثال در این زمینه می توان از سودا سدیم کربنات در غالب کربنات ها، کلرید ها و سولفات ها نام برد.

مزایا و معایب آب سخت
چند واقعیت در مورد آب سخت :
1. صابون با آب سخت کف خوبی تولید نمی کند و نیز واکنش کاتیون هاي فلزي با صابون رسوبات ناخوشایندي را تولید می کند.
2. رسوباتی که در سر شیر هاي آب، شیر هاي آب و سطح حمام تشکیل می شوند ناشی از تبخیر می باشند نه ته نشین شدن.
3. نگهداري مو ها وقتی با آب سخت شسته شده باشد، سخت تر است.
4. اگر چه کلسیم قسمت ضروري از یک رژیم سالم براي رشد استخوان ها و دندان ها می باشد، اما کربنات کلسیم موجود در آب سخت خیلی مشکل تر از کلسیم موجود در مواد غذایی جذب می شود.
5. آب سخت امکان ابتلا به امراض قلبی را کاهش می دهد.


طبقه بندي آب از نظر سختی ( ارائه شده توسط موسسه کیفیت آب آمریکا )
نرم 1 = تا ppm 17.1
اندکی سخت 17.1 = تا ppm 60
متوسط سخت60 = تا ppm 120
سخت 120 = تا ppm 180
خیلی سخت = بیش از ppm180
توجه : منظور از ppm (پارت در میلیون) عبارت است از یک میلی گرم کربنات کلسیوم در یک لیتر آب .

سختی آب در مناطق مختلف ایران
کیفیت آب می تواند به صورت چشم گیري از یک منطقه نسبت به منطقه دیگر و متناسب با منابع آبی آن منطقه و مواد معدنی موجود در آب، تغییر کند.


ردیف

نام استان

سختی (ppm)

کلسیوم(mg/l)

1

تهران

210 الی700

62

2

ایلام

294

60

3

سنندج

270

56

4

بوشهر

600

60

5

ساری

432

64

6

بیرجند

510

55

7

رشت

410

67

8

ارومیه

92

55

9

اراک

425

52

10

سمنان

622

56

11

تبریز

247

62

12

گرگان

397

56

13

مشهد

378

55

14

اردبیل

439

56

15

قم

683

63

16

همدان

223

60

17

قزوین

241

60

18

اهواز

549

65

19

زاهدان

874

53

20

شیراز

488

53

21

اصفهان

353

58

منابع : مقالات وتحقیقات اداره آب فاضلاب وزارت نیرو